Nhà văn Trịnh Xuân Thuận (Tiểu sử, sự nghiệp và tác phẩm tiêu biểu)

Trịnh Xuân Thuận là nhà khoa học – nhà văn nổi tiếng với những tác phẩm kết hợp tinh hoa vật lý thiên văn và chiều sâu triết học, giàu chất thơ và nhân văn. Bài viết dưới đây Khái quát về Nhà văn Trịnh Xuân Thuận

Tiểu sử

– Trịnh Xuân Thuận sinh ngày 20 tháng 8 năm 1948, là nhà khoa học người Mỹ gốc Việt, nổi tiếng trong lĩnh vực vật lý thiên văn. Ông sinh ra tại thôn Thái Bình, xã Danh Lâm, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội).

– Năm sáu tuổi, ông theo gia đình di cư vào miền Nam, sống tại Đà Lạt rồi chuyển vào Sài Gòn. Trịnh Xuân Thuận theo học tại Trường Yersin (Lycée Yersin) ở Đà Lạt và Trường Jean Jacques Rousseau ở Sài Gòn (nay là Trường THPT Lê Quý Đôn). Toàn bộ quá trình học tập từ bậc mẫu giáo đến khi tốt nghiệp trung học của ông đều bằng tiếng Pháp, trong môi trường giáo dục Pháp ngữ.

– Năm 1966, sau khi đỗ tú tài, ông rời Sài Gòn sang Thụy Sĩ du học, sau đó tiếp tục nhận học bổng sang Hoa Kỳ, mở ra con đường học thuật quốc tế lâu dài và bền bỉ.

Sự nghiệp

– Từ năm 1967 đến 1970, Trịnh Xuân Thuận theo học ngành vật lý thiên văn tại Viện Công nghệ California (Caltech), một trong những trung tâm khoa học hàng đầu thế giới. Giai đoạn 1970–1974, ông tiếp tục học tập và nghiên cứu tại Đại học Princeton, nơi ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ về vật lý thiên văn.

– Từ năm 1976, ông trở thành giáo sư vật lý thiên văn tại Đại học Virginia (Hoa Kỳ), đồng thời là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Paris VII – Diderot (Pháp). Bên cạnh sự nghiệp khoa học, Trịnh Xuân Thuận còn được biết đến rộng rãi với tư cách một tác giả viết sách khoa học – triết học bằng văn chương giàu chất thơ, góp phần đưa tri thức vũ trụ học đến gần công chúng, tạo nên vị trí đặc biệt của ông trong đời sống trí tuệ và văn hóa đương đại.

Tác phẩm tiểu biểu

• La mélodie secrète, Fayard, 1988
• Un astrophysicien, Beauchesne-Fayard, 1992
• Le destin de l’univers: Le big bang, et après, Éditions Gallimard, coll. « Découvertes Gallimard (en) » (nº 151), 1992
• Le Chaos et l’Harmonie, Fayard, 1998
• L’Infini dans la paume de la main – du Big Bang à l’éveil, viết chung với Matthieu Ricard, NiL éditions, 2000
  • Bản tiếng Anh là The Quantum and the Lotus, Three Rivers, 2004
• Origines – la nostalgie des commencements, Fayard, 2003
• Les Voies de la lumière, Éd. Fayard, 2007
• Voyage au cœur de la Lumière, Éditions Gallimard, coll. « Découvertes Gallimard » (nº 527), 2008
• Dictionnaire amoureux du Ciel et des Étoiles, Plon/Fayard, 2009
• Le Big bang et après?, viết chung với Alexandre Adler, Marc Fumaroli và Blandine Kriegel, Albin Michel, 2010
• Le Cosmos et le lotus, Albin Michel, 2011 (được Giải Louis Pauwels, 2012).
• Désir d’infini, Fayard, 2013
• Face à l’univers, Autrement, 2015

– Các bản dịch tiếng Việt

• Giai điệu bí ẩn. Và con người đã tạo ra vũ trụ (La Mélodie secrète), Phạm Văn Thiều dịch, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, 2000, 383 trang
• Hỗn độn và hài hòa (Le Chaos et l’Harmonie), Phạm Văn Thiều và Nguyễn Thanh Dương dịch, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, 2003
• Cái vô hạn trong lòng bàn tay. Từ Big Bang đến Giác Ngộ (L’Infini dans la paume de la main – du Big Bang à l’éveil), viết chung với Matthieu Ricard, Phạm Văn Thiều – Ngô Vũ biên dịch, Nhà xuất bản Trẻ & Tạp chí Tia Sáng, 470 trang
• * Lượng tử và hoa sen (dịch từ cuốn The Quantum and the Lotus tức là bản tiếng Anh của L’Infini dans la paume de la main)
• Trò chuyện với Trịnh Xuân Thuận, Jacques Vauthier, Phạm Văn Thiều dịch, Nhà xuất bản Trẻ & Tạp chí Tia sáng, 2001, 170 trang
• Những con đường của ánh sáng (Les Voies de la lumière), Phạm Văn Thiều và Ngô Vũ dịch, Nhà xuất bản Trẻ, 2 tập
• Nguồn gốc – nỗi hoài niệm về những thuở ban đầu (Origines – la nostalgie des commencements), Phạm Văn Thiều và Ngô Vũ dịch, Nhà xuất bản Trẻ, 2006, 520 trang
• Từ điển yêu thích bầu trời và các vì sao (Dictionnaire amoureux du Ciel et des Étoiles), Phạm Văn Thiều và Ngô Vũ dịch, Nhà xuất bản Tri thức, 2011, 784 trang
• Vũ trụ và hoa sen (Le Cosmos et le lotus), Phạm Văn Thiều và Phạm Nguyễn Việt Hưng dịch, Nhà xuất bản Tri thức, 2013, 280 trang
• Khát vọng tới cái vô hạn (Désir d’infini), Phạm Văn Thiều và Phạm Nguyễn Việt Hưng dịch, Nhà xuất bản Trẻ và Nhà xuất bản Tri thức, 2014, 364 trang
• Số phận của vũ trụ: Big Bang và sau đó (Le destin de l’univers: Le big bang, et après, “Découvertes Gallimard (en)” [nº 151]), Hoàng Thanh Thúy Việt Hưng dịch, Kim Đồng, 2015, 143 trang
• Đối mặt với vũ trụ (Face à l’univers), Phạm Văn Thiều và Phạm Nguyễn Việt Hưng dịch, Nhà xuất bản Tri thức, 2016, 180 trang

 Giải thưởng

• Giải Moron 2007 của Hàn lâm viện Pháp cho tác phẩm Les Voies de la lumière (Những con đường của ánh sáng).
• Giải Kalinga 2009 của UNESCO về các đóng góp trong việc đại chúng hóa khoa học.
• Prix mondial Cino del Duca (Giải thưởng Thế giới của Fondation Simone et Cino del Duca) của Học viện Pháp Quốc (Institut de France) năm 2012, vì các tác phẩm của ông thể hiện “một cái nhìn phức hợp và tinh tế của một nhà khoa học và một người có đức tin về vũ trụ và vị trí của con người trong vũ trụ”.
• Huân chương Bắc Đẩu Bội tinh của Chính phủ Pháp năm 2014, vì những đóng góp tận tụy thúc đẩy sự phát triển nền văn hóa khoa học và sự hợp tác xuyên Đại Tây Dương trong lĩnh vực vật lý thiên văn.