Nhà thơ Thạch Quỳ (Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác, nhận định)

Thạch Quỳ là một nhà thơ mang đậm hương sắc xứ Nghệ. Thơ ông như dòng sông Lam, lặng lẽ chảy giữa đời, chắt lọc những tầng phù sa ngôn ngữ, để lại trong lòng người đọc những dư vị khó quên. Bài viết dưới đây khái quát Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác, nhận định về Nhà thơ Thạch Quỳ.

Tiểu sử

– Nhà thơ Thạch Quỳ, tên thật là Vương Đình Huấn, sinh năm 1941 tại thôn Đông Bích, tổng Thuần Trung, huyện Lương Sơn, tỉnh Nghệ An (nay là xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An).

– Ông sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống văn hóa – cha là người thông thạo Hán học, còn mẹ tuy không biết chữ nhưng lại ghi nhớ và truyền dạy cho con trai nhiều ca dao, tục ngữ, Truyện Kiều, tạo nên nền tảng văn hóa dân gian đậm đặc trong hồn thơ của ông.

– Bút danh “Thạch Quỳ” của ông mang ý nghĩa sâu sắc, gợi nhớ đến “đá ở núi Quỳ” gần gũi và thân thương của vùng quê ông sinh ra. Cái tên ấy trở thành biểu tượng cho giọng thơ chắt lọc từ trầm tích văn hóa xứ Nghệ: vừa rắn rỏi, sâu cay lại vừa đượm buồn, dịu dàng.

Sự nghiệp sáng tác và hoạt động văn học

– Bắt đầu từ ngành sư phạm Toán tại Đại học Vinh năm 1960, nhưng ngay trong năm đó, Thạch Quỳ đã cho ra mắt bài thơ đầu tiên “Mà thương cũng nhiều” trên Tạp chí Văn nghệ Quân đội, mở đầu cho hành trình thi ca dài hơi và bản lĩnh. Ra trường, ông trở về quê dạy Toán cấp ba, song mạch nguồn thơ vẫn luôn tuôn chảy song hành với những con số.

– Năm 1969, bài thơ “Với con” đăng trên báo Văn Nghệ đã tạo được tiếng vang rộng rãi, chạm đến trái tim bạn đọc bằng giọng điệu giản dị, đầy xúc cảm của một người cha trong thời chiến. Đây cũng là cột mốc đưa ông dần rẽ sang con đường làm thơ chuyên nghiệp.

– Từ năm 1973, Thạch Quỳ chính thức chuyển sang làm thơ chuyên nghiệp tại Hội Văn nghệ Nghệ An với vai trò biên tập viên văn chương. Dù lúc ấy mới xuất bản hai tập thơ đầu tay là Sao và đất (1967) và Tảng đá nhành cây (1973), nhưng ông đã sớm được biết đến như một trong những cây bút tiêu biểu góp phần làm nên diện mạo của lớp nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ.

– Sau thời gian học tại Trường viết văn Nguyễn Du, ông tiếp tục là biên tập viên của tạp chí Sông Lam, và là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Nghệ An.

– Năm 1988, ông vinh dự được chọn là 1 trong 10 nhà văn tiêu biểu của cả nước sang Liên Xô học tập, theo lời mời của Hội Nhà văn Liên Xô – một minh chứng cho uy tín và tầm vóc của thơ ông trong đời sống văn học nước nhà.

Tác phẩm tiêu biểu

Với một giọng thơ đặc trưng của xứ Nghệ, Thạch Quỳ đã cho ra đời 9 tập thơ, ghi dấu ấn cá nhân trong nền thơ hiện đại Việt Nam:

• Sao và đất (1967)

• Tảng đá nhành cây (1973)

• Nguồn gốc cơn mưa (1978)

• Điệu hát nguồn sống và đất (1978)

• Con chim tà vặt (1986)

• Đêm Giáng sinh (1990)

• Cuối cùng vẫn một mình em (1996)

• Bức tường (2009)

Các tập thơ của ông không rầm rộ về hình thức mà lặng lẽ gieo vào lòng người đọc những rung cảm sâu xa. Ông thường viết về đời sống quê hương, chiến tranh, thân phận con người, tình cha con, mẹ con… nhưng tất cả đều nhuốm một thứ ánh sáng nhân ái, chất ngẫm ngợi lặng thầm.

Phong cách sáng tác

– Nhà thơ Lê Huy Mậu từng nhận định: “Thơ Thạch Quỳ hay. Hay ở chất thơ chắt lọc từ một vùng văn hóa trầm tích trong dân ca xứ Nghệ. Hay ở cái chất thông minh sắc sảo của ông thầy dạy Toán cấp Ba. Hay ở chất thấm đẫm sự xót xa, đắng đót của đời sống xứ sở gió Lào. Hay ở sự dịu ngọt mát lành của nguồn nước sông Lam chảy giữa quanh co đồng bãi…”

– Thật vậy, phong cách thơ Thạch Quỳ là sự tổng hòa của nhiều yếu tố: chất dân gian sâu đậm, giọng điệu giản dị, đời thường, hồn hậu mà thấm đẫm chiêm nghiệm, lại mang hơi thở của một trí tuệ mẫn tiệp.

– Thơ ông vừa có cái mặn mòi của cuộc đời, vừa có cái mộng mơ trong trẻo của người nghệ sĩ, khiến người đọc không chỉ đồng cảm mà còn suy ngẫm.

Giải thưởng và vinh danh

Trong suốt hành trình cống hiến, Thạch Quỳ đã nhận được nhiều giải thưởng uy tín, trong đó có:

• Huy chương Vì sự nghiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam

• Giải Ba cuộc thi thơ Báo Văn nghệ năm 1973

• Giải A, Giải thưởng Văn học nghệ thuật Hồ Xuân Hương lần III

• Giải B, Giải thưởng VHNT Hồ Xuân Hương lần IV (2005–2010)

• Giải A, Giải thưởng VHNT Hồ Xuân Hương lần VI (2015–2020)

• Giải A của Hội Liên hiệp VHNT toàn quốc năm 2006

Nhận định, bình luận

– Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều nhận định Thạch Quỳ: “Ông là người tôn trọng thơ ca một cách đúng nghĩa nhất và là nhà thơ đúng nghĩa nhất, bởi ông hiểu bản chất thơ ca, bởi ông coi thơ ca là cuộc sống, chứ không phải là một danh hiệu, bởi những sáng tác thơ ca đầy phong cách của ông”.

– Thái Doãn Hiếu (trích trong Thi nhân Việt Nam hiện đại): “Thạch Quỳ là nhà thơ rất nhạy bén trong việc nắm bắt thông tin và chóng vánh tìm ra ngay bản chất đối tượng. Anh làm thơ hoàn toàn bằng mẫn cảm thiên phú. Thơ Thạch Quỳ là thứ thơ có phần nhỉnh hơn mọi lý thuyết về thơ”