Bài viết dưới đây khái quát Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác, nhận định về Nhà văn Lê Minh Khuê
Tiểu sử
-
Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê ở Tĩnh Gia, Thanh Hóa.
- Năm 1965, khi mới 16 tuổi, Lê Minh Khuê tham gia lực lượng Thanh niên xung phong chống Mỹ, có mặt trên các tuyến lửa Trường Sơn. Đến năm 1967, bà bắt đầu có những bài báo đầu tiên, và năm 1969 chính thức viết văn.
-
Lê Minh Khuê là cây bút nữ xuất sắc, chuyên viết truyện ngắn, truyện vừa, lấy cảm hứng từ hiện thực cuộc sống chiến đấu của quân và dân Việt Nam trong kháng chiến. Các tác phẩm đầu thập niên 70 của bà khắc họa đậm nét hình ảnh thanh niên xung phong, bộ đội trên tuyến Trường Sơn đầy gian khổ mà giàu lòng yêu nước, tinh thần lạc quan, ý chí sắt đá.
-
Từ năm 1984, đề tài của Lê Minh Khuê thay đổi mạnh mẽ, chuyển sang phản ánh những biến chuyển xã hội và con người thời hậu chiến, phù hợp với tinh thần đổi mới văn học. Bà cùng với Nguyễn Minh Châu, Lê Huy Thiệp trở thành những gương mặt tiêu biểu của văn học đổi mới.
-
Ngoài viết văn, Lê Minh Khuê từng làm phóng viên báo Tiền Phong, Đài Phát thanh Giải phóng, Đài Truyền hình Việt Nam và là biên tập viên Nhà xuất bản Hội Nhà văn từ 1978 cho đến khi nghỉ hưu.
-
Truyện của bà được dịch và xuất bản tại nhiều nước: Mỹ, Đức, Thụy Điển, Italia, Hàn Quốc. Bà có tên trong Từ điển Tiểu sử Văn học các Nhà văn Đông Nam Á cùng với 5 nhà văn Việt Nam tiêu biểu.
- Hiện nay, nhà văn Lê Minh Khuê sống và làm việc tại Hà Nội.
Thành tựu văn học
-
Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam với:
-
Tập “Một chiều xa thành phố” (1987)
-
Tập “Trong làn gió heo may” (2000)
-
-
Giải thưởng văn học Byeong-ju Lee (Hàn Quốc, 2008).
-
Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật (2012).
-
Giải Thành tựu trọn đời về Văn học, ghi nhận những đóng góp lâu dài và bền bỉ của bà cho nền văn học nước nhà.
Phong cách văn chương
- Lê Minh Khuê đến với văn chương từ rất sớm và suốt cả đời luôn gắn bó, trăn trở với cuộc sống của con người Việt Nam qua nhiều biến thiên thời cuộc. Đối với bà, viết chính là cách bộc lộ những rung động sâu thẳm trong tâm hồn, là cách nói lên bao nỗi niềm, trăn trở trước thời đại.
- Trước năm 1975, tác phẩm của Lê Minh Khuê gây ấn tượng mạnh với người đọc bởi sự phản ánh sinh động hiện thực cuộc sống chiến đấu gian khổ mà hào hùng của thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mỹ. Những trang văn của bà ở giai đoạn này không chỉ khắc họa hiện thực khốc liệt mà còn lan tỏa tinh thần lạc quan, yêu nước, ý chí kiên cường của thanh niên xung phong, bộ đội nơi tuyến lửa Trường Sơn.
- Sau 1975, khi đất nước bước vào thời kỳ hòa bình, đổi mới, văn học của bà cũng nhanh chóng chuyển mình. Lê Minh Khuê bắt đầu khai thác những ngóc ngách sâu xa của xã hội hậu chiến, những vấn đề nóng bỏng của đời sống mới, từ sự ngự trị của đồng tiền đến những con người bị tha hóa, lạc lõng, mệt mỏi, chán chường nhưng vẫn bị cuốn vào guồng quay tất bật. Văn của bà chân thực, tỉnh táo, sắc lạnh mà vẫn không mất đi tấm lòng yêu thương, độ lượng, tinh tế của một trái tim nhân hậu. Chính nhờ vậy, người đọc dễ dàng bắt gặp chính mình trong từng chi tiết tưởng chừng nhỏ nhặt mà bà dày công gợi dựng.
- Bàn về nghề viết, Lê Minh Khuê từng nói: “Nhà văn thế hệ trước viết dưới ánh sáng vĩnh cửu… Còn mình, chỉ viết cho giây phút này, cho ngày hôm nay. Viết cũng như sống vậy…”. Bà quan niệm văn chương trước hết là nhu cầu tự thân, là sáng tạo không ngừng của cá nhân, mang đậm dấu ấn riêng biệt.
- Ở những tác phẩm viết về chiến tranh, người đọc dễ nhận ra trái tim dịu dàng, đa cảm của một người phụ nữ. Bà không nhìn chiến tranh khô khốc, tàn bạo một chiều, mà xem đó như phông nền càng làm bật lên tình người, tình đồng đội, những mạch ngầm xúc cảm thiêng liêng. Lối viết giản dị, giọng văn ấm áp giúp thổi hồn vào tác phẩm, làm nổi bật nỗi day dứt, khắc khoải về số phận con người, về những mất mát mà chiến tranh để lại, vừa mềm mại mà cũng sâu sắc, ám ảnh.
Tác phẩm chính
- “Cao điểm mùa hạ”,
- “Màu xanh man trá”,
- “Tôi đã không quên”.
- “Bi kịch nhỏ”, “Cuộc chơi”.
Nhận định và đánh giá
- Giáo sư Hà Minh Đức trong bài viết “Những tác giả nữ trong nền văn xuôi chống Mỹ” đã nhận xét: “Lê Minh Khuê là một cây bút trẻ xông xáo trong những năm chống Mỹ. Chị đã có ý thức chuyển nhanh sang thời kỳ mới và tỏ ra khá nhạy bén trong cách cảm nhận nghệ thuật của mình”.
- Truyện ngắn Lê Minh Khuê thường là viết đến tận cùng sự thật. Như nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên từng nói: “Lê Minh Khuê là một trong những cây bút sung sức, nổi bật của văn học Việt Nam, người đã từng có những tác phẩm không phải khuấy động dư luận, mà đã đặt ra những vấn đề buộc chúng ta phải nhìn vào cuộc sống, nhìn vào quá khứ và hiện tại của đất nước, của dân tộc bằng một con mắt tỉnh táo hơn”.
- “Khuê là một người đàn bà thấu thị, nhìn sự vật, chiến tranh bằng con mắt xuyên thấu. Và ở dưới đó âm ỉ một tấm lòng nồng nhiệt, giống như tro trấu – ở dưới rất nhiều lửa nhưng nó không cất lên một ngọn lửa mà cứ âm ỉ thôi. Và điều đó là thành công nhất của chị Khuê. Và yêu cầu một cách đọc mới.” (Nguyễn Thị Minh Thái)
- “Tác phẩm thời hậu chiến của bà quan tâm đến hậu quả chiến tranh đối với đất nước mình, những vấn đề sau khi thống nhất đất nước, sự nghèo đói và tình trạng xói mòn văn hóa và tinh thần khi đất nước chuyển đổi sang một xã hội tiêu thụ. Những vấn đề này được thể hiện bằng một văn phong đẹp, chua xót và trang nghiêm”. ( Hội đồng giải thưởng Byeong-ju Lee).
