Nhà thơ Vân Đài (Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác)

Vân Đài là một trong những nhà thơ tiêu biểu của Phong trào Thơ mới. Sau đây, bài viết Khái quát về Tiểu sử, sự nghiệp và phong cách sáng tác của  Nhà thơ Vân Đài 

Tiểu sử

– Vân Đài (1904–1964), tên thật là Đào Thị Nguyệt Minh, là một nữ thi sĩ tiêu biểu của nền thơ Việt Nam thời tiền chiến. Bà sinh ngày 29 tháng 1 năm 1904 tại Hà Nội, quê gốc ở xã Hà Mô, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa.

– Bà là con ông Đào Huống Mai – một trí thức có học thức.

– Khi trưởng thành, Vân Đài kết hôn với bác sĩ Huỳnh Kim Vinh quê ở Trà Vinh và theo chồng vào Nam sinh sống. Sau khi chồng mất, bà trở lại miền Bắc và sau đó tái giá với kỹ sư viễn thông Nguyễn Văn Tường.

– Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Vân Đài hăng hái tham gia cách mạng, gia nhập bộ đội và có mặt tại chiến khu Việt Bắc.

– Bà từng giữ chức Hội trưởng Hội Dục Anh, tận tâm chăm sóc hàng trăm trẻ mồ côi.

– Sau năm 1954, bà công tác tại báo Phụ nữ Việt Nam, sau chuyển sang báo Văn học, đồng thời là Ủy viên Ban chấp hành Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam và Hội Nhà văn Việt Nam.

– Bà qua đời ngày 31 tháng 12 năm 1964.

Sự nghiệp sáng tác

– Vân Đài là một trong những gương mặt nữ tiên phong của phong trào Thơ mới. Bà làm thơ từ rất sớm và thường xuyên cộng tác với nhiều tờ báo nổi tiếng thời bấy giờ như Phụ nữ Tân văn, Phụ nữ thời đàm, Phong Hóa, Ngày Nay, Tinh Hoa, Xông Pha, Bắc Sơn… Thơ của Vân Đài nhẹ nhàng, nữ tính, mang đậm hơi thở đời sống và tình yêu quê hương, đất nước. Bà không chỉ là nhà thơ mà còn là cây bút năng động trong nhiều lĩnh vực: bút ký, truyện ngắn, sách dạy nữ công gia chánh…

– Vân Đài cùng với ba nữ sĩ Hằng Phương, Anh Thơ và Mộng Tuyết là tác giả tập thơ Hương Xuân (1943) – được xem là tập thơ bằng chữ Quốc ngữ đầu tiên của các nhà thơ nữ Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng trong văn học nữ giới nước ta.

Tác phẩm chính

• Hương Xuân (in chung với Hằng Phương, Anh Thơ, Mộng Tuyết, 1943)

• Về quê Mẹ (1960)

• Những người mẹ năm tốt (1962)

• Mùa hái quả (1964)

Một số tác phẩm khác: Thanh lịch (sách xã giao dành cho bạn gái), Làm bếp giỏi, Làm bánh (viết chung với Nguyễn Xiển, 1958). Ngoài ra, bà còn viết truyện ngắn Thằng Khạ Mú, bút ký Tôi sang Lào và Bốn năm trên đảo Cát Bà.

Phong cách sáng tác

– Vân Đài là một trong những nữ sĩ tiêu biểu của phong trào Thơ mới, mang đến cho thi đàn Việt Nam một giọng thơ dịu dàng, trong sáng và thấm đẫm nữ tính. Thơ bà không ồn ào, dữ dội mà lặng lẽ, nhẹ nhàng như chính tâm hồn người phụ nữ sống giữa bao biến động của thời cuộc. Hoài Thanh – Hoài Chân từng nhận xét: “Không có gì sâu sắc, Vân Đài chỉ là một người chơi thơ. Nhưng lời thơ bao giờ cũng nhẹ nhàng êm ái. Ít khi tiếng Nam có vị ngọt ngào như thế. Ấy cũng vì Vân Đài chỉ ưa nói những gì rất mong manh, rất bình yên…”

– Thơ Vân Đài thường chan chứa nỗi niềm tình cảm riêng tư, đặc biệt là những rung động trong tình yêu, những nỗi buồn dịu nhẹ của người phụ nữ đa cảm. Bà viết về nỗi nhớ, nỗi cô đơn, sự chờ đợi và cả khát vọng yêu thương, song tất cả đều được thể hiện bằng giọng điệu đằm thắm, tinh tế và kín đáo. Sau những biến cố trong đời, giọng thơ của bà ngày càng sâu sắc hơn, hòa quyện giữa nỗi đau riêng và tình yêu quê hương, đất nước.

– Đặc biệt, trong thời kỳ kháng chiến, hồn thơ Vân Đài đã vượt qua khuôn khổ tình cảm cá nhân để hướng về cộng đồng, về nhân dân. Những bài thơ như Về quê mẹ, Mùa hái quả thể hiện tấm lòng nhân hậu, tinh thần yêu nước và niềm tin vào cuộc sống.

– Bên cạnh thơ, Vân Đài còn để lại dấu ấn với các tác phẩm viết cho phụ nữ như Thanh lịch, Làm bếp giỏi, Làm bánh, trong đó bà thể hiện quan niệm sâu sắc về văn hóa ứng xử, giáo dục và vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam. Ngòi bút của bà vì thế không chỉ là tiếng nói của thi ca mà còn là biểu tượng cho phẩm hạnh, trí tuệ và tinh thần tự chủ của người phụ nữ thời đại mới.

Nhận xét

Năm 1941, nói về thơ của Vân Đài, Hoài Thanh-Hoài Chân viết trong quyển Thi nhân Việt Nam như sau:

Chọn thơ Vân Đài tôi phân vân quá. Bài nào cũng được. Không có gì sâu sắc. Vân Đài chỉ là một người chơi thơ.  Nhưng lời thơ bao giờ cũng nhẹ nhàng êm ái. Ít khi tiếng Nam có vị ngọt ngào như thế. Ấy cũng vì Vân Đài chỉ ưa nói những gì rất mong manh, rất bình yên…

Năm 2004, nơi mục từ Vân Đài trong Từ điển Văn học (bộ mới), có đoạn viết, đại để như sau:

Buổi đầu, đa phần thơ Vân Đài làm theo thể Đường luật, và đều là những lời nhẹ nhàng, êm ái, nhằm diễn tả những cảm xúc rạo rực, những xôn xao e ấp trong tình cảm, trong tâm trạng của người đang yêu. Nhưng tình yêu ở đây cũng là một cái gì monh manh không bền, để lại những dư vị cay đắng. Vì thế, câu thơ của bà phần lớn mang âm hưởng cô đơn, u hoài, buồn bã (Đêm tàn, Tả cảnh, Chiều thu, Họa mười bài Khuê phụ thán của Thượng Tân Thị…)

Từ Cách mạng tháng Tám trở về sau (1954), bà nhanh chóng hòa vào cuộc sống mới, gia nhập bộ đội…nên hồn thơ của bà cũng đổi mới theo. Trong khoảng thời gian này, bà viết nhiều, cách diễn đạt giản dị, gần với đại chúng hơn (Áo trấn thủ, Hành quân, Qua Bố Hạ, Gửi người chiến sĩ Điện Biên, Giữa rừng…).

Từ năm 1954, mặc dù bận công tác ở tòa soạn báo, bà vẫn cố gắng đi sâu vào cuộc sống…nên tiếng thơ của bà lúc này trong sáng, đôn hậu và đằm thắm nhân tình (Về quê mẹ, Thóc đã về sân, Trà Vinh thương nhớ…). Đặc biệt, bà đã chú ý đến sự đổi mới của nữ giới, biểu dương vẻ đẹp tinh thần của những cô văn công, người nữ giáo viên, chị cấp dưỡng (Tiếng hát, Có những bàn tay, Trường khuya, Chị nuôi…).

Mùa hái quả (thơ, 1964) là tập thơ cuối cùng và tiêu biểu cho hơn ba mươi lao động nghệ thuật của bà. Thơ trong tập này, tình đượm nhưng ý chưa sâu. Hình tượng trong thơ gây xúc động, ngôn ngữ giản dị nhưng đôi khi hơi đơn giản.