Nhà thơ Trần Dần (Tiểu sử, sự nghiệp và tác phẩm tiêu biểu)

Trần Dần là một nhà thơ – nhà văn cách tân đầy bản lĩnh của văn học Việt Nam hiện đại, suốt đời kiên trì sáng tạo, dấn thân nghệ thuật và để lại một di sản độc đáo, giàu giá trị sau nhiều biến thiên của thời cuộc. Bài viết dưới đây Khái quát về Tiểu sử, sự nghiệp và tác phẩm tiêu biểu của Nhà thơ Trần Dần 

Tiểu sử

– Trần Dần (23/8/1926 – 17/1/1997), tên thật Trần Văn Dần, sinh tại thành phố Nam Định trong một gia đình viên chức.

– Thuở nhỏ, ông học ở Nam Định rồi lên Hà Nội tiếp tục bậc Thành chung và Từ tài Triết. Năm 1946, ông cùng một số văn hữu như Trần Mai Châu, Vũ Hoàng Chương… thành lập nhóm thơ tượng trưng Dạ Đài. Khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ, ông trở về tham gia công tác thông tin tuyên truyền tại Vụ Bản rồi Khu IV.

– Năm 1948, Trần Dần gia nhập Vệ quốc quân, làm công tác chính trị và văn nghệ tại Trung đoàn 148 Sơn La.

– Năm 1949, ông trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương. Sau chiến dịch Điện Biên Phủ và một thời gian làm phim tài liệu ở Trung Quốc, năm 1955 ông xin giải ngũ, xin ra khỏi Đảng và lập gia đình với bà Bùi Thị Ngọc Khuê. Sự kiện này cùng những sáng tác mang khuynh hướng cách tân đã đặt ông vào vòng xoáy phức tạp của Phong trào Nhân văn – Giai phẩm.

Sự nghiệp văn học

– Từ cuối những năm 1950 đến 1986, Trần Dần sống lặng lẽ tại Hà Nội, chủ yếu mưu sinh bằng dịch sách, tô màu ảnh và vẽ tranh, không tham gia đời sống văn học chính thống. Tuy vậy, ông vẫn miệt mài sáng tác, ghi chép không ngừng trong các tập Ghi vặt – Sổ thơ – Sổ bụi, phản ánh quá trình cách tân thơ liên tục của ông.

– Trần Dần là một trong những nhà thơ tiên phong đổi mới thi pháp hiện đại, thử nghiệm nhiều hình thức thơ mới: thơ bậc thang, thơ lập thể, thơ mini, thơ giàu tính thị giác, phá vỡ cấu trúc truyền thống. Ông mạnh mẽ thể hiện quan điểm nghệ thuật độc lập, nhiều lần phản biện, phê phán những khuôn mẫu sáng tác gò bó thời kỳ ấy.

– Sau Đổi mới, một số tác phẩm của ông được phép xuất bản như:

• Bài thơ Việt Bắc (1990),

• Cổng tình (1994) – đoạt giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam,

• các bản thảo thơ, tiểu thuyết và minh họa được tìm thấy trong di cảo.

– Dù từng trải qua thời gian dài bị hạn chế xuất bản, Trần Dần vẫn được nhìn nhận là gương mặt đặc biệt quan trọng của thơ Việt Nam hiện đại. Ông là người mở ra nhiều hướng cách tân mạnh mẽ, đặt nền móng cho phong cách thơ thị giác – thơ thử nghiệm ở Việt Nam.

– Sau khi mất, di cảo của ông được gia đình sưu tầm, hệ thống hóa, dẫn đến việc xuất bản công trình lớn Trần Dần – Thơ (2008), gây tiếng vang trong giới nghiên cứu và công chúng yêu thơ.

– Năm 2007, Trần Dần được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật, khẳng định những đóng góp bền bỉ và giá trị của ông đối với nền thơ ca Việt Nam.

Tác phẩm tiêu biểu

– Bài thơ Việt Bắc (NXB Hội Nhà văn, 1990)
– Cổng tỉnh (thơ, dạ khúc trường thiên, NXB Hội Nhà văn, 1994)
– Người người lớp lớp (chuyện Điện Biên Phủ, 3 quyển, NXB Văn nghệ)
– Mùa sạch (NXB Văn học, 1998)
– Tiến lâm (sưu tầm, NXB Minh Đức, 1957)

Dịch:

– Những người chân đất (tiểu thuyết, 2 tập, t/g: Daharia Stăngcu, in lần thứ 2, NXB Văn học, 1994)
– Thơ Maiacốpxki (t/g: V.V. Maiacốpxki, Hoàng Trung Thông, Trần Dần dịch, NXB Văn nghệ, 1957)
– Chú nhóc đen (tiểu thuyết, t/g: R.Raitơ, NXB Tác phẩm mới, 1982)
– Kẻ bất bình (tiểu thuyết, t/g: Jules Valles, NXB Văn học, 1995)