Bài viết dưới đây khái quát về Tiểu sử, sự nghiệp và phong cách sáng tác của nhà thơ Thế Lữ
Tiểu sử
– Thế Lữ (10/6/1907 – 3/6/1989), tên khai sinh là Nguyễn Đình Lễ, sau đổi thành Nguyễn Thứ Lễ, là một nhà thơ, nhà văn và nhà soạn kịch nổi bật trong nền văn học hiện đại Việt Nam. Ông sinh ra tại ấp Thái Hà, Hà Nội.
– Trong phong trào Thơ mới thập niên 1930, Thế Lữ nhanh chóng khẳng định tên tuổi với phong cách sáng tác độc đáo và giàu cảm xúc. Bài thơ “Nhớ rừng” là tác phẩm tiêu biểu, thể hiện tiếng nói thức tỉnh mạnh mẽ của cái tôi cá nhân, đồng thời là tiếng nói phản kháng thầm lặng trước cảnh nước mất nhà tan. Bên cạnh thơ ca, ông còn thành công trong lĩnh vực văn xuôi với tập truyện “Vàng và máu” (1934), góp phần mở đường cho văn học trinh thám và kỳ ảo ở Việt Nam.
– Năm 1934, Thế Lữ trở thành một trong những thành viên đầu tiên của Tự Lực văn đoàn, tổ chức có ảnh hưởng lớn đến văn học và tư tưởng thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám. Trong thời gian hoạt động tại đây, ông không chỉ sáng tác văn chương mà còn đảm nhiệm nhiều vai trò quan trọng như nhà báo, nhà phê bình và biên tập viên tận tụy của hai tờ báo nổi tiếng là Phong Hóa và Ngày Nay.
Sự nghiệp
– Khi trưởng thành, ông sử dụng lại tên Nguyễn Thứ Lễ, tuy nhiên trong quá trình sáng tác văn học, ông đã nói lái tên mình thành Nguyễn Thế Lữ, sau đó rút gọn thành Thế Lữ – bút danh mà ông gắn bó suốt đời. Cái tên này mang ý nghĩa “người lữ khách đi qua cõi trần”, thể hiện đúng tinh thần lãng du và triết lý sống lúc bấy giờ của ông. Ngoài ra, ông từng dùng bút danh Nguyễn Khắc Thảo, nhưng sau bỏ vì trùng tên với người khác. Trong một số bài viết báo chí mang màu sắc hài hước, ông còn ký tên là Lê Ta, một cách chơi chữ từ tên “Lễ” – chuyển thành “Lê Ngã” (trong Hán Việt, “ngã” nghĩa là “ta”).
– Về học vấn, Thế Lữ bắt đầu học chữ Hán từ năm lên 8 và làm quen với chữ Quốc ngữ khi 10 tuổi. Sau biến cố mất anh trai, ông quay về Hải Phòng sống cùng mẹ.
– Năm 1924, khi mới 17 tuổi, ông thi đỗ Sơ học (CEPFI), nhưng lại lâm bệnh suốt một năm sau đó. Cũng trong thời gian này, ông kết hôn với bà Nguyễn Thị Khương, người hơn ông hai tuổi.
– Ông từng theo học tại Trường Cao đẳng Tiểu học Bonnal ở Hải Phòng nhưng chỉ học được ba năm rồi nghỉ học vào năm 1925.
– Sau đó, ông lên Hà Nội, thi đỗ dự thính vào Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, một ngôi trường danh giá thời bấy giờ. Tuy nhiên, do mâu thuẫn với một giáo sư và giám hiệu, ông quyết định rời trường sau chỉ một năm học, vào năm 1929.
– Thế Lữ qua đời vì tuổi già vào ngày 3 tháng 6 năm 1989 tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 81 tuổi, để lại một di sản văn học nghệ thuật phong phú và có sức ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều thế hệ sau.
Phong cách sáng tác
– Thế Lữ được xem là một trong những người đặt nền móng cho công cuộc hiện đại hóa thơ ca Việt Nam đầu thế kỷ XX. Dù vẫn còn chịu ảnh hưởng của lối diễn đạt ước lệ trong thơ cổ, thơ ông đã mang tinh thần đổi mới mạnh mẽ về mặt hình thức và tư duy nghệ thuật.
– Trong quá trình sáng tác, Thế Lữ đã không ngừng thử nghiệm nhiều thể thơ khác nhau, ngoại trừ thơ Đường luật. Ông sử dụng đa dạng các thể loại như lục bát, song thất lục bát, thơ năm chữ, bảy chữ, tám chữ, thơ trường thiên, và cả thơ phá thể. Nếu như thơ cũ thường ưu ái lối diễn đạt cô đọng, hàm súc, thì thơ Thế Lữ lại hướng tới sự rành mạch, khúc chiết và logic trong cách biểu đạt. Ông không ngại dùng phép đảo ngữ, tận dụng dấu câu và liên từ, tạo ra một hình thức thơ linh hoạt hơn.
– Tuy nhiên, những cách tân này dù táo bạo vẫn chưa thật sự tạo nên bước đột phá rõ rệt về giọng điệu hay thể thơ. Nhiều thể thơ ông sử dụng vẫn còn gượng gạo, chưa đạt đến độ nhuần nhuyễn, và về sau được các nhà thơ mới khác phát triển, hoàn thiện hơn.
– Dẫu vậy, trong bối cảnh buổi đầu của phong trào Thơ mới, Thế Lữ vẫn giữ vai trò như một người mở đường, chính những trải nghiệm của ông đã góp phần tạo nền tảng cho lớp nhà thơ kế tiếp, đưa thơ ca Việt Nam bước vào thời kỳ rực rỡ của cảm xúc cái tôi cá nhân và tự do nghệ thuật.
Tác phẩm tiêu biểu
– Mấy vần thơ (thơ, 1935);
– Vàng và máu (truyện, 1934);
– Bên đường Thiên lôi (truyện, 1936),…
– Cụ Đạo sư ông (kịch, 1946);
– Đoàn biệt động (1947);
– Đợi chờ (1949);
– Tin chiến thắng Nghĩa Lộ (1952);
….
Nhận định
– Độ ấy Thơ Mới vừa ra đời, Thế Lữ như vừng sao đột hiện ánh sáng chói khắp cả trời thơ Việt Nam. Thơ Thế Lữ về thể cách mới không chút rụt rè, mới từ số câu, số chữ, cách bỏ vần, cho đến tiết tấu âm thanh.
– Thơ Thế Lữ giàu chất lãng mạn, trữ tình. Hình ảnh thơ đẹp, giọng điệu thơ mềm mại, trau chuốt. Tuy nhiên, cảm hứng thơ ít phát triển, hình tượng thơ có ít biển hóa và trong một số trường hợp rơi vào đơn điệu.
– Phan Khôi, Lưu Trọng Lư chỉ là những người làm cho người ta chú ý đến thơ mới mà thôi, còn Thế Lữ mới chính là người làm cho người ta tin cậy ở tương lai của thơ mới.
– Thế Lữ không bàn về thơ mới, không bênh vực thơ mới, không bút chiến, không diễn thuyết, Thế Lữ chỉ lặng lẽ, chỉ điềm nhiên bước những bước vững vàng, mà trong khoảnh khắc cả hàng ngũ thơ xưa phải tan vỡ.
