Nhà thơ Phạm Hầu (Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác và nhận xét)

 Nhà thơ Phạm Hầu là một trong 46 gương mặt xuất hiện trong công trình nghiên cứu thi ca đặc sắc “Thi nhân Việt Nam 1932-1941” của Hoài Thanh – Hoài Chân. Bài viết dưới đây Khái quát Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác và nhận xét về Nhà thơ Phạm Hầu

Tiểu sử

– Phạm Hầu sinh năm 1920 tại Gò Nổi, làng Trừng Giang (nay thuộc thôn Hòa Giang, xã Điện Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam).

– Ông là con của Tiến sĩ Phạm Liệu – một danh thần từng giữ chức Thượng thư Bộ binh triều Nguyễn và bà Lê Thị Giảng, quê Thanh Hóa.

– Thuở nhỏ, Phạm Hầu theo học tại trường Quốc Học Huế, sau đó ra Hà Nội theo học khóa 13 Trường Mỹ thuật Đông Dương.

– Tuy nhiên, do mắc bệnh động kinh, ông qua đời sớm trên chuyến tàu từ Bắc Giang trở về quê, vào ngày 3 tháng 1 năm 1944, khi mới 24 tuổi.

Sự nghiệp

Phạm Hầu vừa là một họa sĩ có tài năng, vừa là một nhà thơ có nhiều triển vọng. Trong lĩnh vực hội họa, ông từng đoạt giải thưởng tại triển lãm mỹ thuật ở Tokyo (Nhật Bản). Về thơ ca, tuy sáng tác không nhiều (chỉ khoảng 20 bài) nhưng phần lớn được đăng trên các tạp chí uy tín đương thời như Tao Đàn, Mùa gặt mới, Bạn đường. Sau này, tác phẩm thơ của ông được tập hợp trong tập Vẫy ngoài vô tận (NXB Thanh Niên, 2001) do nhà văn Hoàng Minh Nhân biên soạn. Bên cạnh đó, một số tác phẩm hội họa của ông hiện còn được lưu giữ, trong đó có bức chân dung vẽ ông Trần Văn Anh – một người thợ mộc cùng quê, được phát hiện năm 2017.

Phong cách sáng tác

Phạm Hầu quan niệm nghệ thuật không chỉ là sự sao chép hiện thực mà phải là sự sáng tạo. Ông đề cao vai trò tư tưởng, xem nghệ sĩ là người sáng tạo chứ không phải “nô lệ của cảnh vật”. Thơ ông thường mang giọng điệu trong sáng, giàu cảm xúc và thấm đẫm suy tư triết lý về cuộc đời, nghệ thuật và thân phận con người. Tuy để lại số lượng tác phẩm ít ỏi, nhưng Phạm Hầu vẫn được xem là một gương mặt độc đáo trong phong trào Thơ mới, với những đóng góp cả trong hội họa lẫn thi ca, đặc biệt là những trăn trở về cái đẹp và vai trò của người nghệ sĩ.

Nhận xét

Trích trong Thi nhân Việt Nam:

…Ở đời có những người nói to bước vững. Phạm Hầu quyết không phải trong hạng ấy. Ở giữa đời Phạm Hầu là một cái bóng, chân đi không để dấu trên đường đi. Người còn mải sống với mình và con người ta tưởng không có gì là một người giàu vô vạn. Lòng người là một vọng hải đài, người chỉ việc đứng trên đài lòng mà ngắm: “Qua lại thiếu gì mây sớm gió chiều…”.

Trích trong Việt Nam thi nhân tiền chiến (Quyển 2):

Có thể nói, Phạm Hầu là hình ảnh kết tinh của một tâm hồn thơ và lòng yêu chuộng nghệ thuật. Tuy thơ ông rất ít, nhưng không thể lấy số lượng đánh giá trị thi nhân…Vì bài nào của ông cũng đều có một chiều sâu và chứa đựng một triết lý nhân sinh.

…Là một nghệ sĩ, tâm hồn ông thường hay rung cảm một cách bén nhạy…Mới chỉ trong cái tuổi đôi mươi mà ông đã quyết định mang theo bên mình một hoài bảo to lớn. Đấy là một cứu cánh toàn hảo, một tuyệt đích tình yêu, một tột cùng của nghệ thuật; nói gọn, đấy là cái Chân, Thiện, Mỹ vậy. Và có lẽ ít có người nghệ sĩ nào quá trân trọng bóng thiều quang như ông. Với ông, thời gian của kiếp đời mình cũng như vò nước. Từng giọt, từng giọt nhỏ dần…cho nên thi nhân không dám phung phí, luôn tự thúc giục mình trong công việc sáng tạo, để có thể lưu lại một cái gì trước tuổi 30.