Nhà thơ Nông Quốc Chấn (Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác và nhận định)

Nhà thơ Nông Quốc Chấn (1923–2002) là một trong những cây bút tiêu biểu của văn học các dân tộc thiểu số Việt Nam, người đã mang tiếng nói, tâm hồn và vẻ đẹp văn hóa của đồng bào Tày vào thơ ca. Thơ ông mộc mạc, chân thành mà sâu sắc, chan chứa tình yêu quê hương, đất nước và con người miền núi. Bài viết dưới đây Khái quát Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách sáng tác và nhận định về Nhà thơ Nông Quốc Chấn 

Tiểu sử

– Nhà thơ Nông Quốc Chấn, tên thật là Nông Văn Quỳnh, sinh ngày 18 tháng 11 năm 1923 tại xã Cốc Đán, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn (nay thuộc tỉnh Thái Nguyên).

– Ông là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, Hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1957, và mất ngày 4 tháng 2 năm 2002 tại Hà Nội.

– Là người dân tộc Tày, Nông Quốc Chấn được xem là một trong những cây bút tiên phong của nền thơ ca các dân tộc thiểu số Việt Nam hiện đại, có công lớn trong việc khẳng định vị trí và tiếng nói của văn học dân tộc miền núi trong nền văn học nước nhà.

Sự nghiệp và quá trình công tác

– Sớm giác ngộ cách mạng, Nông Quốc Chấn tham gia du kích và giải phóng quân trước Cách mạng tháng Tám năm 1945. Sau Cách mạng, ông tiếp tục hoạt động trong mặt trận Việt Minh, là Tỉnh ủy viên tỉnh Bắc Kạn, rồi đại biểu Quốc hội khóa II.

Trên lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật, ông từng giữ nhiều trọng trách như:

• Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Khu Việt Bắc,

• Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam,

• Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam,

• Thứ trưởng Bộ Văn hóa,

• Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa và Trường Viết văn Nguyễn Du,

• Chủ tịch Hội Văn hóa – Văn nghệ các dân tộc thiểu số Việt Nam,

• Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Với vai trò nhà thơ, nhà quản lý văn hóa, và người thầy của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ, Nông Quốc Chấn đã góp phần quan trọng vào việc phát triển nền văn học cách mạng, đặc biệt là văn học các dân tộc thiểu số.

Tác phẩm tiêu biểu

Thơ tiếng Việt:

Tiếng ca người Việt Bắc (1959)

Người núi Hoa (1961)

Đèo Gió (1968)

Dòng Thác (1971)

“Bước chân Pắc Bó” (thơ, 1971)

Suối và biển (1984)

Thơ tiếng Tày:

Việt Bắc đánh giặc

Dọn về làng

Đi Berlin về

Tiếng lượn cần Việt Bắ

Cần Phja Bjoóc

Dám kha Pác Bó

Mười điều kháng chiến (1 tập)

Tác phẩm tiếng Việt dịch ra tiếng Tày

Tiểu luận – phê bình:

Đường ta đi (1972)

Một vườn hoa nhiều hương sắc (1977)

Chặng đường mới (1985)

Dân tộc và văn hóa (1993)

Hành trang sang thế kỷ XXI (2000)

Giải thưởng tiêu biểu

Giải thưởng Văn học bài thơ “Dọn về làng” tại Đại hội Thanh niên, Sinh viên thế giới ở Berlin, 1951.

Giải thưởng của Hội Văn nghệ Việt Nam, 1954.

Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam, 1958.

Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật đợt II, năm 2000.

Phong cách sáng tác

– Thơ Nông Quốc Chấn mang đậm hồn cốt của núi rừng Việt Bắc, thấm đượm tình yêu quê hương, dân tộc và con người lao động. Là một trong những tiếng nói tiên phong của văn học dân tộc thiểu số hiện đại, ông đã đưa chất liệu đời sống, phong tục, tiếng nói, nhịp điệu của người Tày vào thơ, tạo nên giọng điệu riêng mộc mạc mà giàu sức lay động.

– Nếu buổi đầu kháng chiến, thơ ông là vũ khí tinh thần cổ vũ lòng yêu nước, tinh thần chiến đấu, tiêu biểu như “Dọn về làng”, “Đèo Gió”  thì về sau, khi đất nước hòa bình, thơ ông hướng đến chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc sống, con người và văn hóa dân tộc. Giọng thơ Nông Quốc Chấn thường chân thành, giản dị mà đậm chất triết lý, thể hiện tâm hồn trong sáng, nhân hậu của người con miền núi.

– Đặc biệt, thơ ông kết hợp hài hòa giữa tư duy dân gian và cảm hứng hiện đại, giữa ngôn ngữ Tày truyền thống và tiếng Việt giàu hình ảnh, làm nên một phong cách vừa gần gũi, vừa mang giá trị nghệ thuật bền vững. Chính vì vậy, Nông Quốc Chấn không chỉ là nhà thơ của người Tày, mà còn là cây đại thụ của nền thơ ca dân tộc Việt Nam, góp phần khẳng định bản sắc riêng của văn học các dân tộc thiểu số trong dòng chảy chung của văn học nước nhà.

Nhận định, đánh giá

Nhà văn Tô Hoài đã viết: “Với Nông Quốc Chấn, đất trời Việt Bắc như đấy là xương máu của thơ ông”.

Nhà thơ Nguyễn Đình Thi từng đánh giá: “Thơ Nông Quốc Chấn đã đặt mốc lịch sử đưa thơ Tày sang giai đoạn mới, bước vào quỹ đạo hiện đại của nền thơ Việt Nam”.

Còn nhà văn Phạm Quang Trung thì khẳng định: “Nông Quốc Chấn là một nhân vật lịch sử, tên tuổi ông đã thuộc về lịch sử”.