Trong văn học đời Trần, Nguyễn Trung Ngạn là một thị gia có cốt cách riêng rất rõ, được Phan Huy Chú đánh giá cao, cho rằng thơ ông nhiều bài hay, nhiều câu hay. Bài viết dưới đây Khái quát về Nhà thơ Nguyễn Trung Ngạn
Tiểu sử
– Nguyễn Trung Ngạn sinh năm Kỷ Sửu (1289), có tài liệu ghi là năm Canh Thìn (1280), là một danh thần, học giả lớn dưới triều nhà Trần. Ông nổi tiếng thông minh từ nhỏ, sớm bước vào con đường khoa bảng và quan lộ. Năm Giáp Thìn (1304), khi mới 16 tuổi, Nguyễn Trung Ngạn đỗ Hoàng giáp, trở thành một trong những nhân tài trẻ tuổi tiêu biểu của triều đình.
– Con đường làm quan của ông gắn liền với nhiều trọng trách quan trọng. Năm 1312, ông giữ chức Gián quan trong Ngự sử đài. Năm 1314, dưới triều vua Trần Minh Tông, ông được cử cùng Phạm Ngộ sang nhà Nguyên báo tin vua mới lên ngôi và dâng cống. Đến năm 1321, Nguyễn Trung Ngạn làm Thị ngự sử tại Ngự sử đài. Do có lúc không hợp ý vua, ông từng bị giáng chức, nhưng nhờ tài năng và năng lực quản lý, ông sớm được triệu hồi về kinh, đảm nhiệm chức Thiêm tri Thánh Từ cung sự, phụ trách công việc tại cung của Thái thượng hoàng.
– Năm 1326, vì sai sót trong việc ghi chép quan phục, Nguyễn Trung Ngạn bị điều ra làm An phủ sứ Thanh Hóa. Năm 1329, ông theo Thượng hoàng Trần Minh Tông đi dẹp loạn ở Đà Giang và được giao biên soạn sách Thực lục. Đến năm 1332, ông được thăng Nội mật viện phó sứ, giữ việc sổ sách trong cung vua, đồng thời tiếp tục kiêm nhiệm chức An phủ sứ Thanh Hóa.
– Năm 1334, Nguyễn Trung Ngạn theo Thượng hoàng đi đánh giặc Ai Lao, sau đó được giao khắc ghi chiến công trên bia Ma Nhai. Năm 1337, ông làm An phủ sứ Nghệ An, rồi giữ chức Giám tu Quốc sử viện, cùng Trương Hán Siêu soạn Hoàng triều đại điển và Hình thư, góp phần quan trọng vào việc xây dựng pháp luật và sử học triều Trần. Năm 1341, ông được bổ nhiệm Kinh sư Đại doãn, trông coi toàn bộ việc hành chính ở kinh thành Thăng Long. Năm 1342, ông tiếp tục được thăng chức Hành khiển, phụ trách công việc tại viện Khu mật.
– Đến năm 1355, Nguyễn Trung Ngạn đạt đến đỉnh cao sự nghiệp với hàng loạt chức vụ và tước vị cao quý như Kinh lược sứ trấn Lạng Giang, Đại hành khiển, Thượng thư Hữu bật, Đại học sĩ, được phong Khai huyện bá, rồi Thân Quốc công. Suốt cuộc đời làm quan, Nguyễn Trung Ngạn được đánh giá là người liêm chính, tài năng, tận tụy với triều đình, để lại dấu ấn lớn trong chính trị, văn hóa và pháp luật thời Trần.
Các tác phẩm chính
– Giới Hiên thi tập
– Hoàng triều đại điển
– Hình luật thư
– Thanh chinh Đà Giang thực lục
– Ma Nhai kỷ công bi văn
