Nguyễn Trãi là một danh nhân văn hóa thế giới, anh hùng dân tộc, nhà văn, nhà thơ, nhà chính trị lỗi lạc của Việt Nam. Ông được mệnh danh là “Đại thi hào dân tộc”, “anh hùng giải phóng dân tộc”, “danh nhân văn hóa thế giới”. Dưới đây là bài viết về tiểu sử, cuộc đời, sự nghiệp và phong cách sáng tác của nhà thơ Nguyễn Trãi.
Tiểu sử
– Nguyễn Trãi (1380 – 1442) sinh ra tại làng Tân Định, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa (nay thuộc xã Định Hải, huyện Đông Hải, Thanh Hóa), trong một gia đình dòng dõi nho học. Ngay từ nhỏ, ông đã được cha là Nguyễn Phi Khanh rèn dạy về văn chương, đạo lý. Sau này, ông tiếp tục học hành ở những trung tâm giáo dục lớn, sớm bộc lộ tài năng xuất chúng.
– Cuộc đời Nguyễn Trãi gắn liền với lý tưởng phụng sự đất nước. Ông là công thần hàng đầu trong sự nghiệp khởi nghĩa Lam Sơn, giúp Lê Lợi đánh đuổi giặc Minh, lập nên triều Hậu Lê. Về văn chương, Nguyễn Trãi được xem là cây đại thụ, để lại nhiều áng văn thơ bất hủ như Bình Ngô đại cáo, Quốc âm thi tập, phản ánh tâm hồn yêu nước, thương dân và khát vọng xây dựng xã hội thái bình.
– Nguyễn Trãi mất năm 1442 trong vụ án oan Lệ Chi Viên.
Sự nghiệp
– Nguyễn Trãi (1380 – 1442) là một danh nhân toàn tài, vừa là chính trị gia kiệt xuất, vừa là nhà thơ lớn của dân tộc Việt Nam. Ông bắt đầu sự nghiệp chính trị khi tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, trở thành mưu thần quan trọng bên cạnh Lê Lợi. Với tài thao lược và tầm nhìn xa, Nguyễn Trãi đóng vai trò then chốt trong việc lãnh đạo nhân dân đánh tan giặc Minh xâm lược, giành lại độc lập cho Đại Việt ở thế kỷ XV.
– Song hành với sự nghiệp chính trị lẫy lừng, Nguyễn Trãi còn để lại một gia tài văn chương đồ sộ. Ông chính là tác giả của Bình Ngô đại cáo, một áng thiên cổ hùng văn, tuyên ngôn độc lập và niềm tự hào dân tộc bất diệt. Qua đó, ông khẳng định quyền sống, quyền tự do của một dân tộc, đồng thời nêu cao đạo lý nhân nghĩa làm gốc trị quốc.
– Ngòi bút của Nguyễn Trãi cũng thấm đẫm tình yêu thiên nhiên, tình thương dân, được thể hiện qua tập thơ chữ Nôm Quốc âm thi tập và nhiều tác phẩm chữ Hán. Ông còn góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền giáo dục, gìn giữ đạo lý, củng cố văn hóa nước nhà.
– Nhìn chung, sự nghiệp của Nguyễn Trãi trải rộng trên nhiều lĩnh vực: chính trị, quân sự, văn học, triết học. Tư tưởng nhân nghĩa, tinh thần yêu nước và khát vọng xây dựng xã hội thái bình của ông vẫn mãi soi sáng sử sách Việt Nam.
Phong cách sáng tác
– Văn chính luận: Nguyễn Trãi được xem là bậc thầy của văn chính luận. Các tác phẩm chính luận của ông nổi bật với hệ thống luận điểm vững vàng, lập luận sắc bén, giọng điệu khi hùng hồn, khi mềm mại tùy theo mục đích thuyết phục. Ông đã sử dụng tài năng ngôn từ để dựng nên những áng văn có sức lay động mạnh mẽ, tiêu biểu là Bình Ngô đại cáo, vừa là bản hùng ca chiến thắng, vừa là tuyên ngôn độc lập bất hủ.
– Thơ trữ tình: Bên cạnh đó, Nguyễn Trãi còn là một nhà thơ trữ tình sâu sắc. Thơ ông thấm đượm tình yêu thiên nhiên, lòng thương dân, nỗi ưu tư về vận nước, đồng thời bộc lộ tâm hồn nhạy cảm, chan chứa nhân ái. Qua những bài thơ chữ Nôm trong Quốc âm thi tập, người đọc cảm nhận rõ một Nguyễn Trãi vừa uyên bác, vừa gần gũi, thiết tha với cuộc đời và con người.
Tác phẩm tiêu biểu
Nguyễn Trãi là tác giả xuất sắc về nhiều thể loại văn học, bao gồm cả chữ Hán và chữ Nôm
+ Sáng tác viết bằng chữ Hán: Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo, Ức Trai thi tập, Chí Linh sơn phú, Băng Hồ di sự lục, Lam Sơn thực lục, Văn bia Vĩnh Lăng, Văn loại.
+ Sáng tác viết bằng chữ Nôm: Quốc âm thi tập gồm 254 bài thơ viết theo thể Đường luật hoặc Đường luật xen lục ngôn.
+ Ngoài sáng tác văn học, Nguyễn Trãi còn để lại cuốn Dư địa chí, một bộ sách địa lí cổ nhất Việt Nam.
Giải thưởng, vinh danh
– Đời sau đã lập nhiều sự kiện, đền thờ, đặt tên cho trường học, các con đường, phố mang tên ông để tượng niệm như:
+ Năm 1956, Bộ Văn hóa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tổ chức lần đầu tiên lễ kỷ niệm Nguyễn Trãi nhân 514 năm ngày mất của ông.
+ Năm 1980, tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc UNESCO tổ chức kỷ niệm 600 năm ngày sinh Nguyễn Trãi.
+ Đền thờ ông ở Nhị Khê, Hà Nội, Côn Sơn, Hải Dương.
+ Trường Đại học Nguyễn Trãi tại Hà Nội, Trường THPT chuyên Nguyễn Trãi ở Hải Dương, Trường THPT Nguyễn Trãi – Ba Đình tại Hà Nội.
Nhận định, đánh giá
– Nhà thơ Xuân Diệu: “Trán thi sĩ vượt mây nhưng trong ruột thơ vẫn cháy lên ngọn lửa đời rất ấm”
– Phạm Văn Đồng có nhận định rằng: “Văn chương của Nguyễn Trãi đã đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật, đều hay và đẹp lạ thường”
– Lê Quý Đôn đánh giá: “văn thư thảo hịch giỏi hơn hết một thời”
– Tô Thế Nghi ca ngợi: “sông Giang sông Hán trong các sông và sao Ngưu sao Đẩu trong các sao”
– Phạm Đình Hổ xem văn chương của ông “có khí lực dồi dào… đọc không chán miệng”
– Dương Bá Cung: ” văn Nguyễn Trãi “rõ ràng và sang sảng trong khoảng trời đất””.
