Nhà thơ Đặng Nguyên Cẩn (Tiểu sử, sự nghiệp và tác phẩm tiêu biểu)

Đặng Nguyên Cẩn được đánh giá là một trong những nhà Nho canh tân tiêu biểu, biết vượt lên khỏi khuôn mẫu của khoa cử truyền thống để hướng đến con đường giải phóng dân tộc. Bài viết dưới đây Khái quát về Tiểu sử, sự nghiệp và tác phẩm tiêu biểu của Nhà thơ Đặng Nguyên Cẩn

Tiểu sử

– Đặng Nguyên Cẩn sinh tại làng Lương Điền, tổng Bích Triều, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình có truyền thống yêu nước.

– Cha ông là Đặng Thai Giai (còn gọi là Thai Cảnh), từng tham gia phong trào Cần Vương, bị thực dân Pháp bắt, tra tấn rồi an trí cho đến khi qua đời. Đặng Nguyên Cẩn sớm thấm nhuần tinh thần chống ngoại xâm và chí hướng cứu nước.

Sự nghiệp

– Năm 1888, Đặng Nguyên Cẩn thi đỗ Cử nhân khoa Mậu Tý, được bổ nhiệm làm Giáo thụ phủ Hưng Nguyên (Nghệ An). Đến năm 1895, ông tiếp tục đỗ Phó bảng khoa Ất Mùi, được triệu vào kinh làm quan tại Huế, sau đó trở về tỉnh Nghệ An đảm nhiệm chức Đốc học.

– Tiếp nối con đường yêu nước của cha, Đặng Nguyên Cẩn tích cực tham gia các phong trào canh tân và đấu tranh chống thực dân. Ông cổ động phong trào Đông Du và phong trào Duy Tân theo tư tưởng cải cách do Phan Chu Trinh khởi xướng.

– Đầu tháng 8/1905, ông cùng Ngô Đức Kế gặp Phan Bội Châu tại Hà Tĩnh khi ông Phan về nước chuẩn bị đưa Cường Để xuất ngoại. Cũng năm đó, ông gửi người em trai là Đặng Thúc Hứa sang Nhật du học.

– Năm 1907, cùng với Ngô Đức Kế và Lê Văn Huân, ông lập Triêu Dương thương quán tại Vinh. Đây là cơ sở kinh doanh hàng nội hóa và tân thư của Đông Kinh Nghĩa Thục, vừa nhằm khuyến khích tinh thần tự cường dân tộc, vừa gây quỹ cho các phong trào yêu nước. Tuy nhiên, chỉ sau nửa năm, thực dân Pháp đàn áp mạnh, buộc cơ sở phải đóng cửa và thuyên chuyển ông đi làm Đốc học Bình Thuận.

– Năm 1908, Đặng Nguyên Cẩn hưởng ứng phong trào chống thuế ở Trung Kỳ, bị Pháp bắt và đày ra Côn Đảo. Ông chịu lao tù cực khổ suốt 13 năm. Đến năm 1921, ông được trả tự do cùng với Huỳnh Thúc Kháng và Ngô Đức Kế.

– Trở về quê nhà, sức khỏe suy kiệt sau nhiều năm lao ngục, Đặng Nguyên Cẩn mất năm 1923, để lại những dấu ấn sâu đậm trong lịch sử phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX.

– Đặng Nguyên Cẩn là cha của GS. Đặng Thai Mai.

Tác phẩm tiêu biểu

– Cảm tác,

– Khấp Ngư Hải Đặng Thái Thân,

– Cổ động tân học,

– Điếu Phạm Văn Ngôn,

– Tiễn Phan Sào Nam nam du,

– Đặng Lam thành sơn hoài cổ phú,…

Nhận xét, đánh giá

– Viết về ông, trong “Thi tù tùng thoại” (1939) của Huỳnh Thúc Kháng có đoạn: Cụ Đặng Nguyên Cẩn là một nhà học rộng, sĩ phu Nghệ Tĩnh xem như núi Thái Sơn, sao Bắc Đẩu, là một người bạn già của cụ Sào Nam. Vóc người nhỏ bé, mặt mũi đen sạm, ngoài văn học ra không biết một thứ gì. Tướng cụ xấu, nếu như không quen biết mà mới gặp cụ lần đầu, tất cho là người không biết chữ nhất là một, mà ai có dè trong bụng như kho sách, khí áp nghìn quân; cái ngòi bút cổ kính không ai sánh, cùng cái tướng xấu quê đen sạm kia, hiệp thành cái lạ mà đời người ít có.