Bài viết dưới đây khái quát Tiểu sử, sự nghiệp và phong cách sáng tác của Nhà phê bình Vương Trí Nhàn.
Tiểu sử
-
Họ tên đầy đủ: Vương Trí Nhàn
-
Ngày sinh: 15/11/1942
-
Quê quán: Xã Đông Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh
-
Chức danh: Nhà phê bình văn học, nhà nghiên cứu văn hóa; hội viên Hội Nhà văn Việt Nam
Sự nghiệp và đóng góp
– Ông Tốt nghiệp Đại học Sư phạm hệ 3 năm (1964)
– Ông Gia nhập Quân đội Nhân dân Việt Nam (1964–1979), công tác giảng dạy và làm báo trong quân đội, từng có mặt tại chiến trường B4, B5.
– Bắt đầu viết cho báo Văn Nghệ từ năm 1965, sau đó cộng tác đều đặn với Văn Nghệ Quân đội, Thể thao & Văn hóa, Tuổi trẻ Chủ nhật, Kiến thức ngày nay…
– Năm 1968: Chuyển về công tác tại Tạp chí Văn nghệ Quân đội
– Năm 1979: Làm việc tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn
– Năm 1977: Được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam
– Ông tự học tiếng Nga từ đầu thập niên 1970, dịch và biên soạn một số tài liệu văn học, đáng chú ý có Sổ tay truyện ngắn.
– Trong thời gian học tại Trường Viết văn Gorki (Nga, 1990), ông từng có những nhận xét sắc sảo về văn học đương đại, đặc biệt là “khuôn mặt nhàu nát vì đau khổ” của Nguyễn Huy Thiệp.
– Từ đầu thập niên 1980, ông dần quay lại nghiên cứu văn học sử, đặc biệt là giai đoạn nửa đầu thế kỷ XX (Thạch Lam, Vũ Trọng Phụng…).
– Từ đầu thập niên 1990, chuyển hướng tiếp cận văn học từ góc nhìn văn hóa học, kết hợp nghiên cứu lịch sử, dân tộc học, xã hội học…
Tác phẩm tiêu biểu
– Sổ tay truyện ngắn
– Bước đầu đến với văn học
– Một số nhà văn Việt Nam hôm nay với Hà Nội
– Những kiếp hoa dại
– Cánh bướm và đóa hướng dương
– Cây bút, đời người
– Những chấn thương tâm lý hiện đại
Phong cách sáng tác
– Điểm đặc biệt trong mỗi bài viết của Vương Trí Nhàn là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa trải nghiệm cá nhân, hiện thực đời sống và vốn tri thức rộng lớn về văn học – văn hóa. Trong các trang viết của ông, độc giả không chỉ tìm thấy các luận điểm sắc sảo mà còn bắt gặp nhiều mẩu chuyện sinh động về các nhà văn như Nguyễn Tuân, Nguyễn Công Hoan, Thạch Lam, hay Phan Khôi, những con người hiện lên chân thật, gần gũi như thể ta đang nghe kể chuyện bên tách trà.
– Một nét thú vị khác là cách ông đặt các vấn đề của văn hóa Việt vào thế đối sánh với những nền văn hóa khác: từ Trung Quốc, phương Tây cho đến Mỹ. Cách tiếp cận liên văn hóa ấy giúp độc giả có cái nhìn toàn diện, thấu đáo và giàu chiều sâu hơn về căn nguyên của những biểu hiện văn hóa hiện tại.
– Với hơn nửa thế kỷ gắn bó cùng văn chương, Vương Trí Nhàn không chỉ là một nhà phê bình, một người kể chuyện, mà còn là một người gác cổng ký ức, người lưu giữ và truyền tải những tầng vỉa văn hóa tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng có sức lay động tâm hồn. Các bài viết của ông nhắc nhở chúng ta rằng: để hiểu văn học, phải hiểu con người và để hiểu con người, cần sự kiên nhẫn, cảm thông và một tâm thế luôn học hỏi. Đó cũng chính là tinh thần xuyên suốt trong cả đời cầm bút của ông.
