Nhà phê bình văn học Trúc Thông (Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách nghệ thuật, nhận định đánh giá)

Bài viết dưới đây Khái quát Tiểu sử, sự nghiệp, phong cách nghệ thuật, nhận định đánh giá về Nhà thơ/ Nhà phê bình văn học Trúc Thông

Tiểu sử

– Trúc Thông, tên khai sinh là Đào Mạnh Thông, sinh ngày 08 tháng 02 năm 1940, quê gốc tại làng Ngô Khê (nay là xóm 6), xã Bình Nghĩa, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.

– Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1990. Sau nhiều năm cống hiến cho văn học nghệ thuật, ông qua đời ngày 26 tháng 12 năm 2021 tại Hà Nội, hưởng thọ 81 tuổi.

Quá trình công tác

– Trong những năm đầu của tuổi trẻ, từ 1959 đến 1962, Trúc Thông tham gia Quân đội Nhân dân Việt Nam, gắn bó với lý tưởng và hiện thực đất nước.

– Từ 1964 đến 1968, ông theo học tại khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội – nơi đặt nền móng cho sự hình thành tư duy văn chương sắc sảo, bản lĩnh.

– Từ năm 1968 đến 2010, Trúc Thông công tác tại Ban Văn học Nghệ thuật, Đài Tiếng nói Việt Nam với vai trò biên tập viên văn học, đồng thời tham gia biên tập Tạp chí Thơ của Hội Nhà văn Việt Nam, góp phần không nhỏ trong việc định hình thi ca đương đại.

Tác phẩm tiêu biểu

Trúc Thông là tác giả của nhiều tập thơ và công trình lý luận – phê bình, tiêu biểu gồm:

• Chầm chậm tới mình (thơ, 1985)

• Ma-ra-tông (thơ, 1993)

• Một ngọn đèn xanh (thơ, 2000)

• Vừa đi vừa ở (thơ, 2005)

• Trúc Thông thơ (tuyển thơ, 2014)

• Văn chương ngẫu luận (lý luận phê bình, 2003)

• Trúc Thông tiểu luận – bình thơ (lý luận phê bình, 2013)

• Mẹ và em (bình thơ, 2006)

Những tác phẩm của ông được đánh giá cao ở chiều sâu triết lý, chất suy tưởng và lối thơ ngôn ngữ giản dị mà giàu biểu cảm.

Giải thưởng và vinh danh

Với những đóng góp nổi bật cho văn học Việt Nam, nhà thơ Trúc Thông đã được trao nhiều giải thưởng quan trọng:

• Giải thưởng Thơ của Hội Liên hiệp Văn học và Nghệ thuật Hà Nội (1990–1995) cho tập Ma-ra-tông

• Giải chính thức của Hội Nhà văn Hà Nội năm 2000

• Giải B của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2000 cho tập thơ Một ngọn đèn xanh

• Giải thưởng Nhà nước về Văn học và Nghệ thuật (đợt IV, năm 2012)

Phong cách nghệ thuật

– Thơ Trúc Thông nói chung thì rất cầu kỳ chắt lọc, kỹ lưỡng, cầu kỳ, tính toán chi li tới từng con chữ.

– Thơ Trúc Thông không ồn ào, phô trương mà mang vẻ đẹp trầm lắng, khắc khoải. Ông sử dụng ngôn ngữ tối giản, súc tích nhưng hàm chứa nhiều tầng ý nghĩa. Mỗi bài thơ của Trúc Thông là một khoảnh khắc đời người đã được chiêm nghiệm và chắt lọc khiến ta không thể dễ dàng lạnh lùng bỏ qua.

chầm chậm tới mình
rất chậm
trăng đã lặn phía không ai
(Trích “Chầm chậm tới mình”)

– Trúc Thông là một trong những gương mặt tiêu biểu cho khuynh hướng đổi mới thơ ca sau 1975. Ông đã thoát ly khỏi kiểu thơ vần điệu truyền thống, chấp nhận ngôn ngữ đời thường, cấu trúc tự do, nhịp điệu phá cách, tạo ra thứ thơ như lời nói nhưng hàm chứa thi tính:

không ai chết cả
khi ta còn đứng ở đây
(Trích “Một ngọn đèn xanh”)

Nhận định, đánh giá

– Nhà báo Trần Đức Nuôi, tức cây bút Vĩnh Trà nổi tiếng của Đài Tiếng nói Việt Nam, một đồng nghiệp cũ của Trúc Thông từng chia sẻ: “Đội ngũ văn thơ và nghệ sĩ, nhạc sĩ của Đài rất đầy đặn, chúng tôi thống kê đã đóng góp cho đất nước hơn 600 nghệ sĩ. Và Trúc Thông là một nhà thơ mà anh chị em ở Đài TNVN rất yêu kính, cảm thông, chia sẻ. Với tư cách là một nhà báo văn nghệ, anh là một con người rất kiệm lời, nhưng trong công việc nhà báo anh là người hết sức cẩn trọng. Anh yêu quý cả người làm báo và những cộng tác viên. Ở đấy có Trúc Thông, Trần Nhật Lam, Trần Mạnh Thường chăm sóc cộng tác viên rất kỹ. Trong anh chị em chúng tôi lúc Trần Nhật Lam có giải thưởng thơ của Hà Nội, chúng tôi đến chúc mừng anh rất nhiều. Và trong chuyện chúc mừng Trần Nhật Lam, người đầu tiên chúng tôi nói chuyện với nhau, quan tâm chia sẻ lẫn nhau chính là anh Trúc Thông. Vì thơ của anh một phần, mà còn vì tư cách, đạo đức, cuộc sống của anh.”

– Nhà thơ Thanh Thảo, một trong những người bạn thơ tâm giao của Trúc Thông đã từng nhận xét trong bài viết “Nhà thơ Trúc Thông nén chữ”: “Trúc Thông là người nồng nhiệt ủng hộ cách tân thơ, nhưng anh chủ trương cách tân theo kiểu của anh: đó là “nén chữ”. Những chữ dùng trong thơ  Trúc Thông thường được anh “tra hỏi”, vặn vẹo chán chê mê mỏi, nén chặt lại từng từ để khả năng bộc phá và bùng nổ của nó tăng lên. Như kiểu người ta dồn thuốc nổ. Tôi cũng rất thích kiểu này, có điều cứ phải “thôi, xao” căn vặn từng từ một thì tôi không đủ kiên nhẫn. Với tôi, thơ cứ vung lên như người câu cá, được thì được không được thì thôi. Nhưng Trúc Thông lại khác. Anh không muốn có những từ mình không kiểm soát được lại lọt vào bài thơ mình.”

– Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến kể lại, Trúc Thông là người rất ưu ái với bạn thơ: “Thế hệ thơ chúng tôi là thế hệ đàn em của anh Trúc Thông. Với một con mắt xanh, anh Trúc Thông đã đến với những tác phẩm đầu tiên của chúng tôi. Sau đó trên hành trình văn học, sự đối thoại của các nhà thơ trẻ với các nhà thơ khác chẳng hạn như anh Trúc Thông, tạo ra một chất xúc tác rất lớn. Trong số những nhà thơ đàn em của anh Trúc Thông, có anh Trần Anh Thái, trước anh công tác ở báo Quân dội Nhân dân. Thời gian trước, với những tìm tòi trong thơ Trần Anh Thái, anh đã đến tìm gặp Trúc Thông. Hai anh em trò chuyện với nhau.