Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên (Tiểu sử, phong cách nghệ thuật và tác phẩm chính)

Tác giả Phạm Xuân Nguyên hiện diện trong làng văn nước nhà với nhiều tư cách: nhà phê bình, dịch giả, nhà báo, người dẫn chương trình cho các buổi ra mắt sách, giới thiệu tác giả, tác phẩm. Bài viết dưới đây khái quát Tiểu sử, phong cách nghệ thuật và tác phẩm chính của Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên

Tiểu sử, cuộc đời

– Phạm Xuân Nguyên sinh năm 1956 tại thị xã Hà Tĩnh.

– Từ 1975 đến 1978 Phạm Xuân Nguyên học khoa Ngữ Văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội.

– Trong giai đoạn 1978 đến 1980 ông đi nghĩa vụ quân sự.

– Từ 1982 đến 1983 phục viên trở về Phạm Xuân Nguyên tiếp tục theo học Đại học Tổng hợp Hà Nội.

– Từ 1984 đến 2018 ông về công tác tại Viện Văn học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Chức vụ trước khi nghỉ hưu lần lượt là Trưởng phòng văn học so sánh (2006-2018), Trưởng phòng văn học nước ngoài (đầu năm 2018). Tháng 5 năm 2018 ông nghỉ hưu theo chế độ.

– Từ tháng 12 năm 2010 ông đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội nhưng đến ngày 13 tháng 6 năm 2017 thì tuyên bố từ chức.

Phong cách

– Phạm Xuân Nguyên mang dấu ấn một nhà trí thức trung thành với chính kiến nghệ thuật và đồng hành cùng văn chương đệ quyền.

– Văn chương phải thành thực, người viết văn phải thành thực. Thành thực với chính mình, với cuộc đời, với con người. Nói như nhà văn Nguyễn Huy Tưởng từng ghi trong nhật ký khi ông mới 18 tuổi là: “Người là thật, phải thật với người”. Văn học là nhân học, văn học nói về cuộc đời thì không thể không thật. Vậy nên thành thực là một phẩm chất của người làm văn chương.

– Ông ủng hộ cái mới, những sáng tạo độc đáo không chỉ bằng hô hào suông hay viết bài tựa, bạt cho sách, giới thiệu trên báo mà còn dùng uy tín cá nhân để bảo vệ các tác giả, tác phẩm xứng đáng. Những cây bút trẻ từ thuở dấn thân đến lúc thành danh đều kính trọng và quý ông bởi ông không chỉ đồng hành chân thành mà còn là một nhân chứng. Nhân chứng của văn học sử hiện đại.

– Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên từng chia sẻ: “Tôi được sống trong nhiều cảnh ngộ, nhiều thân phận, cuộc đời. Không ít tác phẩm là câu chuyện có thật, những dấu ấn mà nhân vật đã thật sự trải qua trong cuộc đời”. 

– Bàn về công việc dịch thuật, ông cho rằng: “Tôi quan niệm người dịch không phải chỉ là người chuyển chữ mà là người chuyển văn hóa, vậy anh phải là người luôn biết được nhu cầu bạn đọc. Tất nhiên tôi không nói đến nhu cầu của số đông, mà là nhu cầu về trí tuệ, văn hóa của dân tộc… Giống như một bà mẹ nuôi con, biết con cần gì ở mỗi giai đoạn, mỗi dân tộc luôn cần biết lấy cái gì của nước ngoài về cho mình”.

Tác phẩm tiêu biểu

• Nhà văn như Thị Nở (tuyển chọn bài viết về 59 tác giả Việt Nam thế kỷ XX, NXB Hội Nhà văn)
• Khát vọng thành thực
• Truyện cổ Tây Phi – Cuộc phiêu lưu kỳ lạ của thỏ Lốc (NXB Kim Đồng, dịch từ tiếng Nga, 1986)
• Dịch nhiều truyện ngắn, tác phẩm văn học kinh điển từ Nga, Pháp, Anh