Nhà lý luận văn học Hà Minh Đức (Tiểu sử, quá trình công tác, phong cách nghệ thuật, nhận định đánh giá)

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Hà Minh Đức là một người thầy mẫu mực, một nhà giáo tận tụy và một học giả lớn có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống học thuật và văn hóa nước nhà. Bài viết dưới đây Khái quát Tiểu sử, quá trình công tác, phong cách nghệ thuật, nhận định đánh giá về Nhà văn/ Nhà lý luận Hà Minh Đức.

Tiểu sử

– Giáo sư – Nhà giáo Nhân dân – Nhà văn Hà Minh Đức sinh ngày 3 tháng 5 năm 1935, quê tại xã Vĩnh An, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa.

– Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1967, Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, và được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền lý luận – phê bình văn học Việt Nam hiện đại.

Quá trình công tác

• 1954 – 1957: Sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

• Từ 1957: Giảng dạy tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học KHXH&NV – ĐHQG Hà Nội).

Chức vụ đã đảm nhiệm:

• Giáo sư văn học.

• Chủ nhiệm bộ môn Lý luận văn học.

• Phó Chủ nhiệm Khoa Văn, Chủ nhiệm Khoa Báo chí (1990 – 2000).

• Viện trưởng Viện Văn học (1995 – 2002).

• Tổng Biên tập Tạp chí Văn học (1995 – 2003).

• Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam khóa III.

• Ủy viên Hội đồng Lý luận – Phê bình Văn học Nghệ thuật Trung ương.

Tác phẩm tiêu biểu

– Nghiên cứu – Chuyên luận:

• Nam Cao – Nhà văn hiện thực xuất sắc (1962)

• Mac, Ph. Anghen, V.I. Lênin và những vấn đề lý luận văn nghệ (1982)

• Một thời đại trong thi ca (1996)

• Tự lực văn đoàn – Trào lưu và tác giả (2007)

• Nguyễn Bính – Thi sĩ của đồng quê (1994, 2016)

• Lưu Trọng Lư – Tình đời và mộng đẹp (2017)

• Sự nghiệp văn học và báo chí Hồ Chí Minh (2000)

• Tác phẩm Hồ Chí Minh – Cẩm nang cách mạng Việt Nam (2014)

– Tiểu luận – Phê bình:

• Thơ và mấy vấn đề trong thơ Việt Nam hiện đại (1974)

• Nhà văn và tác phẩm (1979)

• Thực tiễn cách mạng và sáng tạo thi ca (1979)

• Thời gian và trang sách (1987)

• Đi tìm chân lý nghệ thuật (1998)

• Văn chương, tài năng và phong cách (2001)

• Tác phẩm văn nghệ và giá trị bền vững (2016)

– Bút ký – Hồi ký:

• Vị giáo sư và ẩn sĩ đường (1996)

• Ba lần đến nước Mỹ (2000)

• Tản mạn đầu ô (2002)

• Đi một ngày đàng (2004)

• Người của một thời (2009)

• Nước Nga – Thu vàng và miên man tuyết trắng (2010)

Giải thưởng – Vinh danh

+ Giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam cho cuốn Đi tìm chân lý nghệ thuật, NXB Văn học năm 1998.

+ Giải thưởng Sách hay của Bộ Thông tin và Truyền thông cho cuốn Một nền văn hóa văn nghệ đậm đà bản sắc dân tộc với nhiều loại hình nghệ thuật phong phú, NXB KHXH, 2005.

+ Giải thưởng Nhà nước về khoa học công nghệ năm 2000 cho cụm công trình về Văn học Việt Nam hiện đại và lý luận văn học.

Về văn học hiện đại: 1. Nam Cao, đời văn và tác phẩm; 2. Khảo luận văn chương.

Về lý luận văn học: 1. Thơ và mấy vấn đề trong thơ Việt Nam hiện đại. 2. Các.Mác, Ph. Ănghen, V.I.Lênin và một số vấn đề lý luận văn nghệ.

+ Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật của Bộ Văn hóa năm 2001.

+ Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học công nghệ năm 2010 với cụm công trình sự nghiệp văn học, báo chí Hồ Chí Minh và một số vấn đề lý luận, thực tiễn văn hoá, văn nghệ Việt Nam, gồm các công trình:

Nhóm công trình 1: Sự nghiệp văn thơ Hồ Chí Minh; Báo chí Hồ Chí Minh (phần chuyên luận)

Nhóm công trình 2: Tự lực Văn đoàn – Trào lưu và tác giả (Phần chuyên luận); Một nền văn hóa văn nghệ đậm bản sắc dân tộc với nhiều loại hình nghệ thuật phong phú.

Phong cách nghệ thuật

– Tác giả Hà Minh Đức là một học giả, một nhà giáo, nhà lý luận và nhà văn uyên bác, giàu cảm xúc.

– Các công trình của ông không chỉ giàu tính học thuật mà còn đậm chất văn chương, luôn gắn bó với sự nghiệp văn học cách mạng và văn học dân tộc.

– Phong cách nghiên cứu của ông sắc sảo, có hệ thống, kết hợp giữa lý luận chặt chẽ và cảm hứng nhân văn sâu lắng.

Nhận định đánh giá

– GS.TS Hoàng Anh Tuấn chia sẻ: “Trong dòng chảy của thời gian, những thế hệ thầy cô và sinh viên của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn sẽ tiếp tục bước đi, nhưng những gì mà Giáo sư Hà Minh Đức để lại sẽ mãi là một phần không thể thiếu trong hành trang tri thức và tinh thần của họ. Những cuốn sách ông viết, những bài giảng ông để lại, những tư tưởng mà ông theo đuổi sẽ tiếp tục đồng hành cùng những ai yêu văn chương và khao khát khám phá những giá trị nhân văn sâu thẳm trong đó.” 

– Tiến sỹ Phan Văn Kiền – Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông (Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn) bày tỏ: “Với tầm nhìn rộng mở, phương pháp đào tạo tiên tiến và đặc biệt là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy lý luận, cảm quan văn học và thực tiễn truyền thông, thầy đã đặt nền móng cho việc xây dựng chương trình đào tạo báo chí bài bản – nơi không chỉ truyền dạy kiến thức làm báo, mà còn bồi đắp tư tưởng, đạo đức và văn hóa cho người làm báo cách mạng,”

– PGS. TS Nguyễn Ngọc Thiện, nguyên sinh viên Khoa Văn khóa VIII (1963 – 1967) viết trong hồi tưởng: “Thầy Đức vừa là chủ nhiệm, vừa dạy môn Lý luận văn học và các chuyên đề về Văn học Việt Nam hiện đại. Những buổi thầy lên lớp, chúng tôi đến dự rất đông đủ, hào hứng, không chỉ vì thầy là chủ nhiệm lớp mình, mà cái chính là chúng tôi rất thích các môn học do thầy dạy. Thầy dạy dễ hiểu, dễ nhớ, nhẹ nhàng và sinh động. Các khái niệm lý luận công cụ được khái quát trừu tượng, nhưng thầy đã lồng vào những ví dụ minh họa trực tiếp rút ra từ thực tiễn văn học Việt Nam và thế giới”.