Đào Duy Anh là một học giả, nhà nghiên cứu, nhà từ điển học, đồng thời cũng là một nhà lý luận văn học nổi bật ở Việt Nam. Bài viết dưới đây Nhà lý luận văn học Đào Duy Anh.
Tiểu sử
-
Họ tên đầy đủ: Đào Duy Anh
-
Ngày sinh – mất: sinh ngày 25 tháng 4 năm 1904, mất ngày 1 tháng 4 năm 1988.
-
Ông sinh ra tại tỉnh Thanh Hóa, tuy nhiên dòng họ Đào vốn có gốc ở làng Khúc Thủy, tổng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây (nay thuộc huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội).
-
Năm 1923, Đào Duy Anh thi đỗ bằng Thành Chung tại trường Quốc học Huế, một ngôi trường nổi tiếng đào tạo nhân tài ở Trung Kỳ thời bấy giờ.
Sự nghiệp hoạt động và nghiên cứu
-
Sau khi đỗ Thành chung (1923), Đào Duy Anh không làm công chức cho chính quyền thực dân Pháp mà chọn nghề dạy học tại Trường Tiểu học Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình.
-
Cuối năm 1925, ông tham gia sự kiện Hội Quảng Tri Đồng Hới tổ chức đón tiếp Phan Bội Châu trên đường từ Hà Nội vào Huế.
- Năm 1926, Đào Duy Anh gia nhập Việt Nam Cách mạng Đảng.
- Đến tháng 7 năm 1928, khi đảng đổi tên thành Tân Việt Cách mạng Đảng, ông được bầu làm Tổng Bí thư.
- Cũng năm 1928, ông sáng lập Quan hải tùng thư, cùng các trí thức như Võ Liêm Sơn, Trần Đình Nam, Phan Đăng Lưu… xuất bản nhiều sách phổ thông, phổ biến tư tưởng khoa học và duy vật lịch sử.
- Tháng 7 năm 1929, ông bị chính quyền bắt giam đến đầu năm 1930 mới được thả.
-
Sau khi ra tù, Đào Duy Anh chuyên tâm nghiên cứu các lĩnh vực từ điển học, văn hóa, văn học, sử học, đặt nền móng cho các công trình uy tín sau này.
-
Hoạt động sau Cách mạng Tháng Tám (1945 – 1954)
-
Được mời giảng dạy môn Lịch sử tại Đại học Văn khoa Hà Nội.
-
Là Ủy viên Ban vận động Đại hội Văn hóa toàn quốc năm 1946.
-
Trong kháng chiến chống Pháp, hoạt động tại Chi hội Văn nghệ Liên khu IV.
-
Năm 1950, ra Việt Bắc giữ chức Trưởng ban Sử – Địa thuộc Vụ Văn học Nghệ thuật, Bộ Giáo dục.
-
Năm 1952, về Thanh Hóa giảng dạy tại Trường Dự bị Đại học.
-
- Năm 1954, trở về Hà Nội, làm chủ nhiệm Bộ môn Cổ sử Việt Nam tại Đại học Sư phạm và Đại học Văn khoa.
- Trong suốt thập niên 1960–1970, ông biên soạn, dịch thuật, hiệu đính và chú giải nhiều công trình lớn về văn hóa, sử học.
- Năm 1965, Đào Duy Anh nghỉ hưu, nhưng vẫn tiếp tục nghiên cứu, cho ra đời nhiều công trình khoa học cho đến khi qua đời năm 1988.
Tác phẩm
Đào Duy Anh đã thực hiện trên 30 công trình về nghiên cứu và dịch thuật cổ văn được in thành khoảng hơn 60 tập sách bắt đầu từ năm 1927.
– Từ điển
- Hán – Việt từ điển (1932)
- Pháp – Việt từ điển (1936)
- Từ điển Truyện Kiều (viết xong năm 1965, xuất bản năm 1974)
– Giáo trình, công trình nghiên cứu
- Việt Nam văn hóa sử cương (1938)
- Khổng giáo phê bình tiểu luận (1938)
- Trung Hoa sử cương (1942)
- Khảo luận về Kim Vân Kiều (1943)
- Lịch sử Việt Nam (giáo trình đại học, 1956)
- Cổ sử Việt Nam (giáo trình đại học, 1956)
- Lịch sử cổ đại Việt Nam (1957) gồm 4 tập: “Nguồn gốc dân tộc Việt Nam”, “Vấn đề An Dương Vương và nhà nước Âu Lạc”, “Văn hóa đồ đồng và trống đồng Lạc Việt”, “Giai đoạn quá độ sang chế độ phong kiến”.
- Vấn đề hình thành của dân tộc Việt Nam (1957)
- Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX (2 tập, 1958)
- Đất nước Việt Nam qua các đời (1964)
- Chữ Nôm, nguồn gốc, cấu tạo và diễn biến (1975)
– Hiệu đính, biên dịch, chú giải
- Lịch triều hiến chương loại chí (1961 – 1962)
- Đại Nam thực lục (1962 – 1977)
- Phủ biên tạp lục (1964)
- Đại Việt sử ký toàn thư (1967 – 1968)
- Đại Nam nhất thống chí (1969 – 1971)
- Binh thư yếu lược (1970)
- Gia Định thành thông chí
- Nguyễn Trãi toàn tập (1969)
- Khóa hư lục (1974)
- Sở từ (1974)
- Truyện Hoa Tiên (1978)
- Thơ chữ Hán Nguyễn Du” (1988)
- Ngoài ra ông còn biên dịch và chú giải Kinh Thi, “Đạo Đức Kinh và học thuyết của Lão Tử” nhưng chưa xuất bản.
– Khác
- Nhớ nghĩ chiều hôm (hồi ký, xuất bản năm 1989)
Phong cách sáng tác và nghiên cứu
- Đào Duy Anh là một học giả uyên bác, có những đóng góp to lớn cho nền văn hóa, sử học, từ điển học và văn học Việt Nam. Ông nổi bật với phong cách nghiên cứu nghiêm túc, khoa học, luôn đặt trọng tâm vào độ chính xác, khách quan và sự công phu trong từng công trình.
- Nhờ vốn tri thức sâu rộng tích lũy được qua quá trình học hỏi, tìm tòi và nghiên cứu bền bỉ, Đào Duy Anh đã dày công chắt lọc, kiểm chứng, bổ sung những tri thức giá trị để đưa vào các tác phẩm của mình. Ông đặc biệt chú trọng đến việc trình bày rõ ràng, mạch lạc, với vốn từ phong phú, đa dạng mà chuẩn xác. Bố cục các tác phẩm của ông luôn được sắp xếp chặt chẽ, logic, nội dung giàu thông tin, giúp người đọc dễ tiếp cận, dễ hiểu và tin cậy.
- Chính phong cách biên khảo cẩn trọng, lối trình bày sinh động mà nghiêm túc đã khiến những công trình nghiên cứu của Đào Duy Anh trở thành tài liệu tham khảo quý giá, hấp dẫn và lôi cuốn nhiều thế hệ học giả, sinh viên, độc giả đến với lịch sử, văn hóa, văn học nước nhà.
Nhận định, đánh giá
- GS – NGND Phan Huy Lê: “GS Đào Duy Anh, người thầy của những thế hệ sử gia đầu tiên được đào tạo từ nền ĐH Việt Nam sau Cách mạng tháng Tám 1945”
- GS – NGND Hà Văn Tấn: “Chúng ta đã mất đi một nhà bách khoa, một nhà văn hóa lớn. Đóng góp của ông cho văn hóa dân tộc thật là lớn lao”
- GS Trần Quốc Vượng: “Đào Duy Anh là đệ nhất từ điển gia, là nhà văn hóa, nhà học giả Liên Đa Xuyên ngành”
